Dit artikel samenvatten met AI
Docenten in het Nederlandse hoger onderwijs werken bijna allemaal met Turnitin. Dat is een plagiaatscanner met een AI-detector erin. Die AI-detector staat bij veel instellingen uit, en waar hij wel aan staat, telt de score nergens als bewijs. Wij liepen de regels na van 13 hogescholen en universiteiten. Eén ding verandert deze maand: sinds 6 oktober 2026 kan Turnitin ook Nederlandse tekst op AI controleren.
Welke AI-detector gebruiken docenten in Nederland en Vlaanderen?
De plagiaatscanner van Turnitin is in Nederland de standaard geworden. De TU Delft stapte in het studiejaar 2024/25 over van Ouriginal, de Radboud Universiteit op 1 september 2025 en de Rijksuniversiteit Groningen op 1 juni 2026. Of de docent daarnaast een AI-score ziet, regelt elke instelling zelf.
Hieronder staat wat wij in oktober 2026 vonden op de sites van de instellingen zelf en in hun universiteitsbladen.
| Instelling | AI-detectie | Wat de regels zeggen |
|---|---|---|
| Universiteit Maastricht | Aan, automatisch via Turnitin | Werkt volgens de eigen FAQ alleen bij Engelse teksten. Gratis detectors zoals GPTZero en Quillbot mogen docenten niet gebruiken. Bron |
| Erasmus Universiteit Rotterdam | Hangt af van licentie en faculteit | Turnitin Originality kan AI-detectie bieden, "afhankelijk van lokale licentie en instellingen". Bron |
| TU Eindhoven | Mag, als indicatie | Scores van Turnitin AI of GPTZero zijn "indicators only". Bij twijfel kan een mondelinge check volgen. Bron |
| Rijksuniversiteit Groningen | Turnitin sinds 1 juni 2026 | Scores van AI-detectors zijn geen bewijs van fraude. Bron |
| Universiteit Utrecht | Niet als bewijs | Een student confronteren met de uitslag van AI-plagiaatsoftware, of die uitslag als bewijs gebruiken, is niet toegestaan. Bron |
| Universiteit Leiden | Uit sinds 16 juni 2023 | De tool was een previewversie, gebaseerd op een oude versie van ChatGPT, en bleek onbetrouwbaar. Bron |
| Vrije Universiteit Amsterdam | Mag niet | AI-detectors zijn een privacyrisico en erg onbetrouwbaar. Bron |
| TU Delft | Niet beschikbaar | De TU stelt AI-detectie niet beschikbaar uit angst voor valse beschuldigingen en verlies van vertrouwen tussen docent en student. Bron |
| Radboud Universiteit | Turnitin sinds 1 september 2025 | Turnitin verving Ouriginal als plagiaatscanner. Over de AI-score vonden we geen openbare regel. Bron |
| Hogeschool van Amsterdam | Geen inzet | "AI-detectietools werken onvoldoende en geven vaak foutieve resultaten." De HvA kiest voor een ander toetsontwerp. Bron |
| Hogeschool Utrecht | Mag niet | Docenten mogen geen AI-scanners inzetten, volgens de AI-handreiking van de HU. Bron |
| Avans Hogeschool | Afgeraden | Het AI-team pleit tegen detectietools, omdat studenten onterecht van fraude beschuldigd werden en er rechtszaken van kwamen. Bron |
| KU Leuven | Uit | Gebruikt Turnitin, maar niet de ingebouwde AI-detectie. Die bleek te onbetrouwbaar, onder meer bij niet-moedertaalsprekers. Bron |
Van de 13 instellingen heeft alleen Maastricht de AI-check standaard aan. Vijf zetten hem bewust uit of verbieden hem: Leiden, de VU, de TU Delft, de Hogeschool Utrecht en de KU Leuven.
Kan Turnitin Nederlandse teksten op AI controleren?
Ja, sinds 6 oktober 2026. Toen kondigde Turnitin aan dat de AI-detectie ook werkt voor Nederlands, Duits en Turks. Daarvoor herkende hij alleen Engels, Spaans, Japans en Arabisch. De functie zit in Turnitin Originality en is een add-on voor iThenticate 2.0.
Daarmee vervalt de situatie die tot nu toe gold: een Nederlandse scriptie ging wel door de plagiaatcheck en sloeg de AI-check over. De FAQ van de Universiteit Maastricht zegt op 18 oktober 2026 nog altijd "the AI check does not yet work for Dutch papers". Volgens de productupdate van Turnitin kreeg elke instelling die de AI-detectie al aan had het Nederlandse model er automatisch bij. Maar omdat elke universiteit en hogeschool een eigen licentie en eigen instellingen heeft, kan het goed dat jouw opleiding Nederlandse tekst al op AI controleert terwijl die van een vriend op een andere campus dat niet doet. Vraag het na. Wat je docent dan precies ziet, lees je in Turnitin AI-detectie.
Turnitin noemt in de aankondiging geen nauwkeurigheid voor Nederlands. De bekende claim van minder dan 1% vals alarm komt uit een update van mei 2023 en gaat over Engelse documenten met meer dan 20% AI-tekst. Op zinsniveau geeft Turnitin zelf ongeveer 4% vals alarm op. Een document moet minstens 300 woorden hebben, en een score onder de 20% krijgt een sterretje omdat hij minder betrouwbaar is.
Wat betekent 1% vals alarm voor een opleiding?
De Amerikaanse Vanderbilt University rekende het in 2023 voor. De universiteit leverde in 2022 zo'n 75.000 werkstukken in bij Turnitin. Bij 1% vals alarm worden dan ongeveer 750 werkstukken ten onrechte als deels AI gemarkeerd. Vanderbilt zette de AI-detector daarop uit.
Je kunt dezelfde som maken voor je eigen opleiding. Een opleiding met 400 studenten die elk vijf schrijfopdrachten per jaar inleveren, komt op 2.000 inleveringen. Bij 1% vals alarm zijn dat 20 studenten per jaar die een gesprek krijgen over iets wat ze zelf schreven. En die 1% is een Engels cijfer van Turnitin zelf. Voor Nederlands bestaat nog geen cijfer.
Onderzoek laat ook zien wie de klappen krijgt. Onderzoekers van Stanford lieten zeven detectors 91 Engelse essays beoordelen van studenten die Engels als tweede taal hebben. Gemiddeld 61,3% daarvan kreeg het label AI, terwijl ze door mensen geschreven waren (Liang e.a., Patterns, 2023). Een Europees onderzoeksteam testte 12 openbare tools plus Turnitin en PlagiarismCheck en concludeerde dat ze "neither accurate nor reliable" zijn.
Wat docenten doen in plaats van een AI-detector
In een draad op Reddit vroeg iemand in oktober 2025 aan docenten in r/teaching welke detector hun school gebruikt. Van de 10 docenten die er inhoudelijk op antwoordden, gebruiken er 8 geen detector. Twee noemen Turnitin of Originality.ai (twee andere reacties lezen als reclame voor een tool, die tellen we niet mee). De vrouw van de vraagsteller geeft een vak waar een AI-score boven de 20% in Turnitin betekent dat de student het werk opnieuw moet inleveren. Een andere docent zegt dat er bij hen geen vaste grens is.
De rest controleert anders. Op drie manieren, die vaak overeenkomen met wat Nederlandse instellingen aanraden:
- 1Schrijven in de klas. Op papier of in een afgesloten browser, zodat de docent een beeld heeft van hoe een student schrijft.
- 2De versiegeschiedenis. Studenten werken in Google Docs en delen de link met bewerkrechten. Een pdf zonder geschiedenis telt bij een paar docenten niet, of kost punten.
- 3Het gesprek. Vraag naar een woord of een keuze in de tekst. Gebruikt een student een puntkomma goed die dat in de klas nooit doet, vraag dan hoe die werkt.
Hetzelfde staat in de regels hier. De TU Eindhoven noemt een mondelinge check, de examencommissie in Maastricht een project met mondelinge verdediging. Kennisnet schrijft voor het voortgezet onderwijs dat AI-detectietools "heel onbetrouwbaar" zijn, veel valspositieven geven en makkelijk te omzeilen zijn.
Telt een AI-score als bewijs van fraude?
Nee. Geen van de instellingen in de tabel laat een AI-score als enig bewijs gelden. Linda Rieswijk zit in de examencommissie van Advanced Computer Sciences in Maastricht. Ze noemt Turnitin "absolutely not concrete proof" en zegt in universiteitsblad Observant: "we need at least two types of evidence".
De hoogste rechter in het onderwijs legt de lat ook hoog. In drie zaken oordeelde de Raad van State dat AI-fraude "buiten redelijke twijfel" moet vaststaan. Maar een percentage uit een detector haalt die lat niet.
Zo check je welke detector bij jouw opleiding draait
De regels verschillen per instelling en soms per vak (hoe groot die verschillen zijn, staat in AI-regels per hogeschool en universiteit). Zo vind je ze in vijf minuten:
- 1Kijk bij het inleverpunt in Brightspace of Canvas. Staat er een Turnitin- of Similarity-logo bij, dan gaat je werk door de plagiaatscanner.
- 2Zoek in de studiewijzer of de OER op "AI". Daar staat of en hoe je AI mag gebruiken voor deze opdracht.
- 3Zoek op de site van je instelling naar "Turnitin AI" of "AI-detectie". De pagina's uit de tabel hierboven zijn een goed begin.
- 4Bewaar je versiegeschiedenis. Schrijf in Word online of Google Docs, dan kun je altijd laten zien hoe je tekst ontstond.
Ben je docent, dan is het korter. Zet in de opdracht welk AI-gebruik mag, en behandel een score als aanleiding voor een gesprek. Wil je zelf zien welke passages op AI-tekst lijken, dan laat de AI-checker voor docenten dat per zin zien, ook bij Nederlandse tekst. Studenten kunnen hun tekst vóór het inleveren controleren met de AI-checker voor je scriptie. Hoe zo'n score tot stand komt, lees je in hoe werkt een AI-detector, en hoe de bekende tools zich tot elkaar verhouden in AI-detectors vergeleken.
Veelgestelde vragen
Welke AI-detector gebruiken universiteiten in Nederland?
Universiteiten in Nederland gebruiken bijna allemaal Turnitin, een plagiaatscanner met een ingebouwde AI-detector. De TU Delft, de Radboud Universiteit en de Rijksuniversiteit Groningen stapten de afgelopen jaren over van Ouriginal. Of docenten de AI-score te zien krijgen, verschilt per instelling: Maastricht heeft hem standaard aan, Leiden, de VU en de TU Delft niet.
Gebruiken hogescholen een AI-scanner?
Hogescholen gebruiken meestal geen AI-scanner om ingeleverd werk te beoordelen. Bij de Hogeschool Utrecht mogen docenten geen AI-scanners inzetten, de Hogeschool van Amsterdam noemt de tools onvoldoende betrouwbaar en het AI-team van Avans raadt ze af. Deze hogescholen kiezen voor een ander toetsontwerp, zoals schrijven in de les of een mondelinge toelichting.
Kan Turnitin zien of een Nederlandse tekst met ChatGPT is geschreven?
Turnitin kan sinds 6 oktober 2026 ook Nederlandse teksten op AI controleren, via Turnitin Originality en als add-on voor iThenticate 2.0. Daarvoor werkte de AI-check alleen bij onder meer Engels en Spaans. Turnitin heeft geen nauwkeurigheid voor Nederlands gepubliceerd, en elke instelling moet de functie zelf aanzetten. Een tekst moet minstens 300 woorden hebben.
Hoe betrouwbaar is de AI-detector van Turnitin?
De AI-detector van Turnitin geeft volgens Turnitin zelf minder dan 1% vals alarm bij Engelse documenten met meer dan 20% AI-tekst, en ongeveer 4% op zinsniveau. Scores onder de 20% krijgen een sterretje omdat ze minder betrouwbaar zijn. Vanderbilt University rekende uit dat 1% bij 75.000 werkstukken neerkomt op ongeveer 750 onterechte meldingen.
Mag een docent je beschuldigen op basis van een AI-score?
Een docent mag je niet alleen op basis van een AI-score van fraude beschuldigen. De Universiteit Utrecht verbiedt het om studenten met zo'n uitslag te confronteren, en de RUG zegt dat scores van AI-detectors geen bewijs zijn. De Raad van State oordeelde dat AI-fraude buiten redelijke twijfel moet vaststaan. Een score is hooguit aanleiding voor een gesprek met de examencommissie.
