Wordt je eigen tekst als AI gezien? Zo zit het met valse positieven

Ja, een AI-detector kan tekst die je helemaal zelf schreef als AI aanmerken. Dat heet een valse positief. Een detector kijkt hoe voorspelbaar je zinnen zijn, en wie het schreef kan hij niet zien, dus wie netjes en volgens de regels schrijft, lijkt voor zo'n tool al snel op een taalmodel. Formele tekst, sjabloonteksten zoals een methodesectie, schrijven in een tweede taal, tekst die door Grammarly of een vertaaltool ging en korte stukken scoren daardoor sneller hoog. Bij universiteiten als de RUG en de Universiteit Utrecht telt een score niet als bewijs van fraude, en met je versiegeschiedenis en aantekeningen sta je sterk.

Waarom ziet een AI-detector menselijke tekst als AI?

Een AI-detector meet vooral hoe verrassend een tekst is voor een taalmodel. Loopt je tekst precies zoals een model hem zou voorspellen, dan lijkt hij op machinetekst. Hoe dat meten werkt, lees je in hoe werkt een AI-detector.

Het probleem is dat mensen ook voorspelbaar schrijven. Ars Technica legde in 2023 uit waarom detectors de Amerikaanse grondwet als AI-tekst zagen. Mensen schrijven ook met lage perplexity, "especially when imitating a formal style used in law or certain types of academic writing". Bij de grondwet komt er nog iets bij: die tekst zit zo vaak in de trainingsdata dat een model hem bijna kan opzeggen.

Een scriptie is precies zo'n formele, academische tekst. En juist de stukken die je volgens een vast patroon schrijft, zoals een methodesectie of een literatuuroverzicht, zijn het voorspelbaarst.

Welke teksten krijgen het vaakst een valse positief?

Gebruik deze tabel als checklist voor je eigen werk. Hoe meer rijen bij jouw tekst passen, hoe groter de kans op vals alarm.

Het onderzoek naar de tweede taal is het hardst. Onderzoekers van Stanford lieten zeven detectors 91 TOEFL-essays van niet-moedertaalschrijvers beoordelen (Liang e.a., 2023). Alle zeven noemden 18 essays AI, en 89 van de 91 werden door minstens één detector gemarkeerd, terwijl studenten ze allemaal zelf hadden geschreven. De proef werkte ook andersom. Toen ChatGPT de woordkeus van essays van Amerikaanse scholieren versimpelde alsof een niet-moedertaalspreker ze schreef, steeg het vals alarm van 5,19% naar 56,65%.

Bij Grammarly gaat het om de zaak van Marley Stevens van de University of North Georgia. Volgens EdSurge kwam ze daardoor niet meer in aanmerking voor een beurs, werd ze op academische proef gezet en moest ze $105 betalen voor een seminar over spieken. Grammarly zei tegen FOX 5 Atlanta dat zijn spellings- en grammaticasuggesties "not powered by generative AI" zijn.

Turnitin schreef zelf in een update van mei 2023 dat de minimumlengte omhoog ging van 150 naar 300 woorden, omdat de detector met meer tekst nauwkeuriger is. In dezelfde update staat dat vals alarm vaker voorkwam in de eerste en laatste zinnen, "Many times, these sentences are the introduction or conclusion". Turnitin paste daarop aan hoe het die zinnen meetelt. OpenAI stopte op 20 juli 2023 met zijn eigen AI-classifier, die "very unreliable on short texts (below 1,000 characters)" was en op een testset 9% van de menselijke tekst als AI aanmerkte (gearchiveerde pagina).

Onze test met drie Nederlandse teksten van vóór ChatGPT

De meeste onderzoeken naar vals alarm gaan over Engels. Wij wilden zien wat er gebeurt met Nederlandse tekst waarvan zeker is dat een mens hem schreef, dus van vóór ChatGPT (november 2022). We kozen drie stukken, van heel formeel tot journalistiek, en haalden ze door onze eigen tekstanalyse. Dat is de tell-linter waarmee we onze eigen artikelen controleren op AI-patronen, zoals AI-woorden, gelijkvormige zinnen, weinig namen en getallen en het ontbreken van persoonlijke trekjes. Die tekstanalyse is een andere tool dan de AI-checker op deze site. Hij geeft een score van 0 tot 100, en onder de 85 noemen wij een tekst een twijfelgeval.

Twee van de drie teksten haalden de 85 niet, en dat zijn een wet en een brief van een minister, geschreven door ambtenaren en juristen. Alleen het NOS-stuk kwam erboven.

De punten gingen vooral weg op wat er ontbrak. De wettekst bevat geen enkele naam, geen mening en geen korte zin. Zo hoort een wet te zijn, en precies dat leest een patroonmeter als machine-achtig. Het NOS-stuk heeft citaten van een scriptiebureau, een losse uitroep ("Fraude dus.") en zinnen die met "Want" en "Maar" beginnen. Daar herkent de analyse een mens in.

De Kamerbrief laat nog iets zien. De brief schrijft perioden als 2018-2019 en januari-maart met een halve kastlijn, het lange streepje dat in nette Nederlandse typografie in een periode hoort. Die 11 streepjes kostten de brief 10 punten. Met gewone koppeltekens op die plekken scoorde dezelfde brief 85. Eén typografische keuze bepaalde dus of een menselijke tekst als twijfelgeval uit de bus kwam. Lijsten met typische AI-woorden werken net zo: "verrijken" stond in 2019 al in een Kamerbrief, ruim drie jaar voor ChatGPT. Meer over die lijsten lees je in AI-woorden die een tekst verraden.

Zo deden we het, zodat je het kunt nadoen. We haalden de teksten op 18 oktober 2026 op van de bronpagina's in de tabel, en van de wet namen we de artikelen 7.12, 7.12a, 7.12b, 7.12c en 7.12d, zonder de knoppen en links van de site. Van de Kamerbrief namen we de lopende tekst vanaf "Zoals afgelopen dinsdag" tot en met de ondertekening, zonder de aanhef en zonder de voetnootteksten. Van het NOS-artikel namen we de tekst tot de auteursregel, met de twee tussenkoppen. Daarna draaiden we onze analyse in de standaardinstelling op elk bestand, zonder iets aan de tekst te veranderen. Drie teksten is een kleine proef, dus lees de uitkomst als illustratie.

Wat doe je als je eigen tekst als AI wordt gezien?

Krijg je een mail van je docent of de examencommissie, loop dan deze stappen langs. De volgorde maakt uit.

• 1Vraag welke tool er is gebruikt, welke score eruit kwam en welke passages gemarkeerd zijn.
• 2Zoek de regels van je instelling op. Bij de Universiteit Utrecht mag een docent je niet confronteren met de uitslag van AI-plagiaatsoftware, en de RUG schrijft dat scores van AI-detectors "do not constitute evidence for cheating". Wat andere instellingen doen, staat in welke AI-detector gebruiken docenten.
• 3Exporteer je versiegeschiedenis uit Google Docs of Word online. Een tekst die in tientallen sessies groeit, met typefouten en geschrapte alinea's, ziet er anders uit dan een tekst die in één keer verschijnt. Lever je alleen een pdf in, dan is dat een risico, want daar zit geen geschiedenis in.
• 4Verzamel je aantekeningen, eerdere versies, je bronnen met de passages die je markeerde en eventueel mails met je begeleider.
• 5Bied zelf een mondelinge toelichting aan. Wie zijn eigen tekst schreef, kan uitleggen waarom een alinea zo loopt en waar een bron vandaan komt.

Hoe zwaar dat bewijs weegt, liet de Raad van State in 2026 zien in drie zaken over AI-fraude, schrijft Vox. Die zaken gingen over verzonnen bronnen in een literatuurlijst. Een Groningse student kon laten zien dat een eerdere versie van zijn literatuurlijst geen fouten bevatte. Hij kreeg gelijk van de rechter. Een Maastrichtse studente leverde haar oude aantekeningen in, maar de fouten uit haar opdracht stonden daar niet in. Zij verloor. AI-fraude moet volgens de rechter "buiten redelijke twijfel" vaststaan. Krijg je een hoge detectorscore, dan geldt dezelfde les: je documenten moeten je verhaal ook echt ondersteunen.

Hoe verklein je de kans op een valse positief?

Welke score een detector geeft, bepaal jij niet. Zorg er dus voor dat je altijd kunt laten zien hoe je tekst ontstond, ook maanden na het inleveren.

• 1Schrijf vanaf de eerste zin in Google Docs of Word online, zodat de versiegeschiedenis vanzelf meeloopt. Plak geen tekst uit een ander bestand in één keer naar binnen.
• 2Bewaar je ruwe aantekeningen en de versie van vóór een spellingscheck of vertaling. Gebruik je een schrijfhulp, noem dat dan in je AI-verklaring als je opleiding die vraagt.
• 3Maak je inleiding en conclusie concreet. Noem je eigen casus, je eigen getallen en je eigen keuzes, dan lijkt de tekst minder op een sjabloon.
• 4Controleer vóór het inleveren welke zinnen een detector oppikt. De AI-checker voor je scriptie laat per zin zien wat op AI-tekst lijkt, ook bij Nederlandse tekst. Herschrijf een gemarkeerde zin in je eigen woorden en bewaar de uitslag bij je aantekeningen.

Ben je docent, leg de zinnen die de AI-checker voor docenten markeert dan naast de checklist hierboven, en begin bij een methodesectie of een student die in een tweede taal schrijft gewoon met een gesprek over de tekst.

Veelgestelde vragen

Kan een AI-detector zich vergissen?

Een AI-detector kan zich vergissen en menselijke tekst als AI aanmerken. Turnitin noemt zelf minder dan 1% vals alarm per document met meer dan 20% AI-tekst, en ongeveer 4% per zin. OpenAI stopte in juli 2023 met zijn eigen classifier, die op een testset 9% van de menselijke tekst als AI aanwees. Vooral formele, korte en vertaalde tekst geeft vals alarm.

Waarom wordt mijn eigen tekst als AI gezien?

Je eigen tekst wordt als AI gezien als je zinnen voorspelbaar zijn voor een taalmodel. Dat gebeurt bij formele tekst, sjabloonteksten zoals een methodesectie, schrijven in een tweede taal en tekst die door een vertaaltool ging. In een Stanford-onderzoek kregen 89 van 91 menselijke TOEFL-essays van minstens één detector het label AI.

Is een hoge AI-score bewijs van fraude?

Een hoge AI-score is geen bewijs van fraude. De RUG schrijft dat scores van AI-detectors geen bewijs zijn, en bij de Universiteit Utrecht mag een docent je niet met de uitslag confronteren. De Raad van State oordeelde in 2026 dat AI-fraude buiten redelijke twijfel moet vaststaan. Een score is hooguit aanleiding voor een gesprek.

Wat moet ik doen als mijn tekst onterecht als AI wordt aangemerkt?

Als je tekst onterecht als AI wordt aangemerkt, vraag je eerst welke tool en welke passages het betreft. Zoek de regels van je instelling op, exporteer je versiegeschiedenis uit Google Docs of Word online en verzamel je aantekeningen en eerdere versies. Bied daarna een mondelinge toelichting aan, zodat je kunt laten zien dat je de tekst zelf schreef.

Kan Grammarly zorgen voor een hoge AI-score?

Grammarly kan meespelen bij een hoge AI-score. Een studente van de University of North Georgia kreeg een 0 na een Turnitin-melding, terwijl ze volgens eigen zeggen alleen gratis Grammarly gebruikte. Grammarly zegt dat zijn spellingssuggesties niet op generatieve AI draaien. Bewaar de versie van vóór de controle en noem de schrijfhulp in je AI-verklaring.