Dit artikel samenvatten met AI
Een AI-tekst herschrijven doe je met een prompt die zegt voor wie de nieuwe versie is en welke getallen en voorbehouden precies moeten blijven staan. Met alleen "herschrijf deze tekst" vult het model zelf in wat jij bedoelde. In onze test maakte Gemini zo van "slecht weer" ineens "nat weer" en "regenachtig weer", en van een enquêteantwoord een vaststaand feit. Met een prompt die de feiten vastzette, stonden in alle 12 herschrijvingen de 11 getallen, beide keren "ongeveer" en de voorwaarde van de gemeente er nog.
Wat is AI-tekst herschrijven?
AI-tekst herschrijven betekent dat je een taalmodel zoals ChatGPT of Gemini een bestaande tekst opnieuw laat formuleren, met dezelfde inhoud in een andere vorm. Dat kan je eigen alinea zijn die stroef loopt, een passage uit een bron voor je verslag of een rapport dat als nieuwsbrief naar ouders moet.
Parafraseren is een vorm van herschrijven waarbij de lengte en alle details gelijk blijven. Bij inkorten en een andere toon mag het model kiezen wat het weglaat, en hoe vager je opdracht, hoe meer het zelf invult. Wil je juist AI-tekst natuurlijker laten klinken, lees dan AI-tekst menselijk maken.
Welke herschrijfklussen kun je aan AI geven?
Herschrijven met AI valt uiteen in vier klussen, elk met een eigen plek waar het misgaat.
| Klus | Voorbeeld | Hier let je op |
|---|---|---|
| Eigen tekst verbeteren | Een stroeve alinea uit je verslag of offerte | Een voorzichtige zin die ineens stellig wordt |
| Bron parafraseren | Een passage uit een artikel voor je scriptie | De bronvermelding, want de herkomst verandert niet mee |
| Toon aanpassen | Een projectverslag ombouwen tot nieuwsbrief | Toegevoegde oordelen als "goed nieuws" of "slechts" |
| Inkorten | 400 woorden terugbrengen naar 150 | Voorbehouden en details die verdwijnen of verzonnen worden |
Dat inkorten riskant is, bleek al in een grote menselijke beoordeling van samenvattingssystemen (ACL 2020). De beoordelaars vonden flinke hoeveelheden verzonnen inhoud in de samenvattingen van alle geteste modellen, en die modellen waren nog ouder dan ChatGPT.
Onze test met één tekst, drie prompts en twee modellen
Op 18 oktober 2026 schreven we een stroeve brontekst van 176 woorden: een fictief projectverslag over een fietsproject op scholen, vol lijdende vorm en zinnen van gemiddeld 35 woorden. Er staan 11 getallen in, twee keer "ongeveer", één voorwaarde ("mits de gemeente hiermee akkoord gaat") en één enquêteantwoord ("gaf 38 procent aan vaker de fiets te pakken").
Die tekst ging via de API, met standaardinstellingen, naar het ChatGPT-model van OpenAI (gpt-chat-latest) en naar Google Gemini 3.8 Flash. Elk model kreeg elke prompt drie keer, samen 18 herschrijvingen. Elke versie ging door onze eigen tekstanalyse, die zinslengte, AI-woorden en opmaak meet, en daarna controleerden we de feiten met de hand tegen het origineel.
De drie prompts uit de test
A. Herschrijf deze tekst.
B. Herschrijf deze tekst voor een nieuwsbrief aan ouders. Schrijf in de actieve vorm. Houd alle getallen, bedragen en maanden precies zoals ze staan, ook woorden als 'ongeveer' en 'mits'. Voeg niets toe wat niet in de tekst staat. Maximaal 150 woorden.
C. Prompt B, plus: Wissel korte en lange zinnen af. Begin met het belangrijkste resultaat. Gebruik geen woorden als [vier bekende AI-woorden] en geen zinnen als 'het is belangrijk om'. Geen opsomming, geen kopjes, geen gedachtestreepjes.
In prompt C stonden vier woorden uit onze lijst met AI-woorden die een tekst verraden.
| Meting (6 runs per prompt) | A, kaal | B, feiten vast | C, plus stijlregels |
|---|---|---|---|
| Lengte (bron 176 woorden) | 148 tot 322 | 123 tot 140 | 120 tot 139 |
| Extra kopjes, varianten of uitleg erbij | 5 van 6 | 0 van 6 | 0 van 6 |
| Alle getallen plus beide keren "ongeveer" goed | 3 van 6 | 6 van 6 | 6 van 6 |
| "Gaf aan" bij de 38 procent behouden | 3 van 6 | 6 van 6 | 2 van 6 |
| Het weer in maart veranderd | 2 van 6 | 0 van 6 | 0 van 6 |
| Gemiddelde score tekstanalyse (bron 95) | 98 | 93 | 94 |
| Waarschuwing "zinslengte te gelijk" | 1 van 6 | 5 van 6 | 4 van 6 |
Eigen test AI-Checker, 18 oktober 2026. Getallen die als woord werden uitgeschreven ("negen" voor 9) telden als goed. Bij Gemini met prompt A telde een run als fout zodra één van de aangeboden varianten een fout had.
ChatGPT hield zich met elke prompt aan de getallen. Gemini gaf bij de kale prompt in alle drie de runs twee of drie varianten tegelijk.
Wat verschuift er als AI een tekst herschrijft?
De getallen bleven meestal staan, het woordje ervoor verdween. In de brontekst geeft 38 procent van de leerlingen in een enquête aan vaker te fietsen. Na het herschrijven stond er geregeld dat 38 procent vaker fietst, en dat is een bewering over gedrag.
Voor en na, letterlijk uit de test
Zo stond het er: "Van de 214 leerlingen die meededen, gaf 38 procent aan vaker de fiets te pakken dan voorheen."
Prompt B, bij ChatGPT: "Van de 214 deelnemende leerlingen gaf 38 procent aan vaker te fietsen dan voorheen."
Met prompt C maakte ChatGPT ervan: "Uit de evaluatie onder deelnemende scholen in het voorjaar van 2026 blijkt dat 38 procent van de 214 leerlingen vaker fietst dan voorheen."
En bij Gemini: "Van de 214 deelnemende leerlingen pakt 38 procent vaker de fiets dan voorheen."
Opvallend is dat dit vooral bij prompt C gebeurde, de prompt die vroeg om met het belangrijkste resultaat te beginnen. Prompt B zette dezelfde feiten vast en hield "gaf aan" in alle zes de runs heel. Onze lezing: wie het resultaat vooraan wil, krijgt een openingszin die als kop moet werken, en het model schrapt daarvoor het voorbehoud.
De andere verschuivingen kwamen allemaal uit de kale prompt. Gemini schreef "van 45 naar circa 20 minuten", waardoor "ongeveer" van de 45 naar de 20 verhuisde. Het slechte weer in maart werd "het natte weer" en "regenachtig weer". In een variant voor een nieuwsbrief kwamen er oordelen bij die nergens in de bron staan: "Slechts 12%", "Een kleine groep (12%)", "Goed nieuws" en "We kijken terug op mooie resultaten en waardevolle feedback!"
Zegt een goede stijlscore iets over de herschreven inhoud?
Een goede stijlscore zegt niets over de vraag of de feiten nog kloppen. Alle 18 versies scoorden in onze eigen tekstanalyse tussen 88 en 100. De twee Gemini-versies met het verzonnen natte en regenachtige weer scoorden allebei 100.
Ook de moeizame brontekst, met zinnen van gemiddeld 35 woorden, scoorde 95. Onze analyse meet of een tekst als machinetaal klinkt. Of "gaf aan" nog in de zin staat, ziet hij niet.
De stijlregels in prompt C hielpen weinig. Ondanks "wissel korte en lange zinnen af" kregen 4 van de 6 versies de waarschuwing dat de zinslengte te gelijk was, tegen 1 van de 6 bij de kale prompt. Feiten vastzetten leverde in deze test meer op dan stijl voorschrijven.
Prompts om een tekst te herschrijven met AI
Een goede herschrijfprompt zet de getallen en voorbehouden vast en vraagt om één versie zonder toelichting. Deze vier prompts zijn gebouwd op prompt B uit onze test. Plak je tekst eronder.
Eigen tekst verbeteren
Herschrijf mijn tekst zodat hij vlotter leest. Gebruik de actieve vorm waar dat kan en knip zinnen van meer dan 25 woorden op. Houd alle getallen en voorbehouden precies zoals ze staan, ook namen en woorden als ongeveer, mits, gaf aan en naar verwachting. Voeg niets toe. Geef één versie, zonder kopjes of uitleg.
Bron parafraseren
Parafraseer deze passage in gewone Nederlandse zinnen, ongeveer even lang als het origineel. Bouw de zinnen opnieuw op in plaats van woorden te vervangen. Laat alle details en voorbehouden staan en voeg geen eigen conclusies toe. Geef één versie.
Toon aanpassen
Herschrijf deze tekst voor [lezer, bijvoorbeeld ouders of klanten], in een [toon, bijvoorbeeld vriendelijke en zakelijke] toon. Voeg geen oordelen toe zoals goed nieuws, helaas of slechts. Houd alle getallen en voorbehouden zoals ze staan, ook gaf aan en blijkt uit. Geef één versie, zonder kopjes of uitleg.
Inkorten
Kort deze tekst in tot maximaal [aantal] woorden. Schrap herhaling en aanloopzinnen en laat de feiten staan. Houd elk getal dat je laat staan precies gelijk, inclusief woorden als ongeveer en mits. Noem onder de tekst in één regel welke feiten je hebt weggelaten.
Wil je zonder prompt werken, dan doet de parafraseertool hetzelfde met je eigen tekst: je plakt een zin of alinea, kiest een toon en krijgt een herschreven versie terug, gratis tot 100 woorden per keer.
Hoe controleer je een tekst die AI heeft herschreven?
Met deze vijf stappen vang je de fouten uit de test, in een paar minuten.
- 1Tel de getallen. Staan er 11 in het origineel, dan horen er 11 in de nieuwe versie, met dezelfde waarde.
- 2Zoek de voorbehouden terug met ctrl+F: ongeveer, mits, gaf aan, volgens, naar verwachting. Kijk ook of ze nog bij hetzelfde getal staan.
- 3Zoek wat erbij is gekomen. Een bijvoeglijk naamwoord bij een feit ("nat", "slechts", "mooie") staat vaak niet in de bron, en een nieuw feit is een AI-hallucinatie tot je het terugvindt.
- 4Leg beide versies naast elkaar in Tekst vergelijken en loop elke gewijzigde passage na op betekenis.
- 5Komt de inhoud van iemand anders, check dan met de plagiaatcontrole of je niet te dicht bij de bron zit en zet de bronvermelding erbij met de APA-generator.
Wanneer wordt een tekst herschrijven met AI plagiaat?
Je eigen tekst herschrijven met AI is geen plagiaat. Het wordt plagiaat zodra je de tekst of de ideeën van een ander herschrijft en die zonder bronvermelding als eigen werk inlevert. De gedragscode plagiaat van de Universiteit Leiden noemt het letterlijk: een tekst van een ander parafraseren door een paar woorden door synoniemen te vervangen of zinnen om te wisselen is ook plagiaat. Zelfs een redenering in je eigen woorden navertellen kan plagiaat zijn als je er niets aan toevoegt.
Dezelfde code rekent AI-tekst die je zonder bronvermelding als eigen werk inlevert in een tentamen of scriptie ook tot plagiaat. Hoe dat zit met tekst die ChatGPT zelf schreef, staat in is ChatGPT plagiaat?
Veelgestelde vragen
Kan ChatGPT een tekst herschrijven?
ChatGPT kan een tekst herschrijven in een andere toon, korter of in de actieve vorm. In onze test met 9 herschrijvingen door het ChatGPT-model bleven alle getallen staan. Met de opdracht om met het resultaat te beginnen verdween in 2 van de 3 runs wel het woordje "gaf aan", waardoor een enquêteantwoord een feit werd. Noem in je prompt dus welke voorbehouden moeten blijven staan.
Wat is het verschil tussen herschrijven en parafraseren?
Herschrijven is het brede begrip: een tekst opnieuw formuleren, ook als je hem inkort of de toon verandert. Parafraseren is een vorm van herschrijven waarbij de lengte en alle details gelijk blijven en alleen de formulering en zinsbouw veranderen. Bij het parafraseren van andermans tekst hoort altijd een bronvermelding.
Is een tekst herschrijven met AI plagiaat?
Een tekst herschrijven met AI is plagiaat zodra het om de tekst of ideeën van iemand anders gaat en je de bron niet vermeldt. Je eigen tekst laten herschrijven valt daar niet onder. De gedragscode van de Universiteit Leiden noemt synoniemen vervangen en zinnen omwisselen uitdrukkelijk plagiaat, en ook AI-tekst zonder bronvermelding als eigen werk inleveren.
Welke prompt werkt het best om een tekst te herschrijven?
De beste prompt om een tekst te herschrijven noemt de lezer en zet de feiten vast: houd alle getallen en voorbehouden zoals ongeveer en mits precies gelijk en voeg niets toe. In onze test bleven met zo'n prompt in 12 van de 12 runs alle getallen staan. Vraag ook om één versie zonder uitleg, anders krijg je soms drie varianten.
Blijft de betekenis behouden als AI een tekst herschrijft?
De betekenis blijft bij AI-herschrijven niet altijd behouden, ook als de getallen kloppen. In onze test verdwenen voorbehouden, schoof "ongeveer" naar een ander getal en werd "slecht weer" ineens "nat weer" of "regenachtig weer". Leg de nieuwe versie daarom naast het origineel, bijvoorbeeld in Tekst vergelijken, en zoek getallen en voorbehouden terug.
