Dit artikel samenvatten met AI
OpenAI voegt de komende weken een onzichtbaar watermerk toe aan tekst uit ChatGPT en Codex voor gebruikers in de Europese Unie, dus ook in Nederland en België. Dat geldt voor alle abonnementen, van gratis tot Enterprise. Je ziet er als gebruiker niets van, want het watermerk zit in de woordkeuze zelf. OpenAI maakte het op 5 oktober 2026 bekend, als antwoord op de transparantieregels uit de Europese AI-verordening.
Wat OpenAI op 5 oktober aankondigde
De aankondiging van OpenAI bevat drie onderdelen:
- 1In de komende weken krijgt tekst uit ChatGPT en Codex in de EU standaard een onzichtbaar watermerk. Buiten de EU gebeurt dat voorlopig niet.
- 2Ontwikkelaars die de API gebruiken, kunnen het watermerk wereldwijd zelf aanzetten voor een aantal modellen. Standaard staat het daar uit.
- 3De detector die het watermerk kan vinden, gaat alleen open voor goedgekeurde onderzoekers en expertorganisaties. Het publiek kan er bij de lancering niet bij.
Dat ChatGPT dit alleen in Europa doet, heeft een duidelijke reden. Sinds 2 augustus 2026 gelden de transparantieregels van artikel 50 van de AI-verordening. Aanbieders van generatieve AI moeten gegenereerde tekst sindsdien machineleesbaar herkenbaar maken. Eind juli 2026 hadden ongeveer 190 organisaties de vrijwillige gedragscode voor AI-gegenereerde content van de Europese Commissie ondertekend. OpenAI zegt dat de beperking tot de EU ruimte geeft om te leren van gebruik in de praktijk.
Hoe werkt het watermerk van ChatGPT?
OpenAI noemt zijn watermerk textGrain. Een taalmodel kiest bij elk woord uit meerdere opties die allemaal natuurlijk klinken. textGrain stuurt die keuzes heel licht, waardoor er over een hele tekst een statistisch patroon ontstaat. Een lezer merkt daar niets van. De detector rekent uit hoe sterk een tekst op dat patroon lijkt.
Volgens OpenAI kost dat geen kwaliteit. Op de benchmarks voor hun nieuwste model Astra scoorde de tekst met watermerk vrijwel gelijk aan tekst zonder: 49,76 tegen 49,57 punten op de Artificial Analysis Intelligence Index, en 93,94 tegen 94,44 procent op GPQA Diamond. Het technisch rapport over textGrain staat online, en OpenAI wil de techniek later open source maken.
Hoe betrouwbaar is de detectie?
De cijfers die OpenAI zelf publiceerde, laten zien waar het watermerk sterk is en waar het wegzakt. Alle tests zijn gedaan met een vals-positiefpercentage van 1 procent: van de 100 teksten zonder watermerk wordt er 1 onterecht aangewezen.
| Situatie | Watermerk gevonden |
|---|---|
| Tekst van 400 tokens over psychologie | ongeveer 95% |
| Tekst van 200 tokens over psychologie | ongeveer 80% |
| Wiskundige tekst | "substantieel lager" (geen exact cijfer) |
| 400 tokens, onbewerkt | ongeveer 92% |
| 400 tokens, 10% van de woorden vervangen door synoniemen | 66% |
| 400 tokens, 25% van de woorden vervangen door synoniemen | 17% |
Bron: OpenAI, 5 oktober 2026. Getest op Engelstalige antwoorden uit de ELI5-dataset.
Ter vergelijking: 400 tokens is in het Engels ongeveer 300 woorden, een flinke alinea of een korte opdracht. Wiskunde scoort lager omdat er minder vrijheid is in woordkeuze. Bij "2 plus 2 is" valt er weinig te sturen.
Twee dingen staan niet in de cijfers van OpenAI. Er zijn geen resultaten voor Nederlandse tekst gepubliceerd: alle tests zijn in het Engels. En OpenAI noemt vertalen wel als reden dat een watermerk kan verdwijnen, maar geeft daar geen percentage bij. Wie ChatGPT in het Engels laat schrijven en de tekst daarna laat vertalen, houdt naar alle waarschijnlijkheid weinig watermerk over.
Wat het watermerk niet vertelt
Over de grenzen van een detectieresultaat is OpenAI opvallend duidelijk. Volgens het bedrijf zegt een gevonden watermerk niets over:
- +hoeveel een mens zelf heeft bijgedragen, bewerkt of bedacht;
- +wie de tekst bezit of ervoor verantwoordelijk is;
- +wie de gebruiker was: de detector koppelt geen account, prompt of gesprek aan de tekst;
- +of de inhoud klopt.
En het omgekeerde geldt ook. Vindt de detector geen watermerk, dan is dat geen bewijs dat een mens de tekst schreef. De tekst kan te kort zijn, bewerkt, vertaald, van vóór de invoering, van een model zonder watermerk of van een andere aanbieder.
ChatGPT en Claude naast elkaar
Claude was eerder. Anthropic maakte op 14 augustus 2026 bekend hoe het watermerk in Claude werkt. De verschillen zijn groter dan je zou verwachten van twee bedrijven die dezelfde Europese regels volgen.
| ChatGPT (OpenAI) | Claude (Anthropic) | |
|---|---|---|
| Waar | Alleen in de EU | Wereldwijd |
| Techniek | textGrain, eigen methode | Gebaseerd op SynthID-Text van Google DeepMind |
| API | Zelf aanzetten, standaard uit | Aan op ondersteunde modellen |
| Wie kan controleren | Goedgekeurde onderzoekers en expertorganisaties | Onder meer toezichthouders, media, factcheckers, onderzoekers en onderwijsorganisaties |
| Cijfers over bewerken | Ja, bij 10% en 25% synoniemen | Geen percentages gepubliceerd |
Anthropic past het watermerk wereldwijd toe omdat het volgens eigen zeggen nog geen betrouwbare manier heeft om het per regio te beperken. Voor Nederland komt het op hetzelfde neer: tekst uit beide chatbots krijgt een watermerk.
Wat betekent het ChatGPT-watermerk voor jou?
| Wie | Wat er verandert |
|---|---|
| Student | Je docent kan het watermerk van ChatGPT voorlopig niet zelf controleren. Bij Claude kan een onderwijsinstelling toegang aanvragen. Het watermerk maakt niets uit voor de regels van je opleiding: gebruik je AI, dan vermeld je dat zoals je instelling het voorschrijft. |
| Docent | Ook met toegang tot een detector levert een watermerk een aanwijzing op, geen bewijs. Een mondelinge toelichting op het werk blijft de stevigste controle. |
| Bedrijf of marketeer | Teksten van collega's in de EU krijgen straks een watermerk, die van collega's buiten de EU met hetzelfde ChatGPT-abonnement niet. Leg in je AI-beleid vast dat een detectieresultaat geen uitspraak doet over wie iets schreef. |
| Ontwikkelaar | Via de API staat het watermerk standaard uit. Heb je zelf transparantieverplichtingen onder de AI-verordening, dan kun je het aanzetten. |
Voor AI-detectors zoals de AI Checker verandert er op korte termijn weinig. Die analyseren taalpatronen in zinsbouw en woordkeuze, en een watermerk speelt daarbij geen rol. Dat werkt ook bij tekst uit modellen zonder watermerk, bij tekst van vóór oktober 2026 en bij tekst die de watermerkdetector niet mag bekijken. Andersom heeft een stijlanalyse dezelfde beperking als een watermerk: het levert een waarschijnlijkheid op. Hoe zo'n analyse werkt, lees je in hoe werkt een AI-detector.
Vervelend voor wie gewoon wil weten waar hij staat: je eigen tekst laten controleren op het ChatGPT-watermerk kan nergens. Je weet dus niet of een tekst die je zelf hebt herschreven het patroon nog bevat.
Wat de watermerken wel veranderen, is het gesprek over AI-tekst. Tot nu toe was elke detectie een inschatting achteraf. Met een watermerk legt de maker zelf een spoor vast op het moment van schrijven. Hoeveel daar na bewerken en vertalen van overblijft in Nederlandse teksten, moet de praktijk nog uitwijzen.
Veelgestelde vragen
Heeft ChatGPT een watermerk?
ChatGPT krijgt een onzichtbaar watermerk voor gebruikers in de Europese Unie. OpenAI voert het in de weken na 5 oktober 2026 in voor tekst uit ChatGPT en Codex, op alle abonnementen. Buiten de EU staat het watermerk voorlopig uit. Via de API kunnen ontwikkelaars het wereldwijd zelf aanzetten voor een aantal modellen.
Kun je het watermerk van ChatGPT zien?
ChatGPT-tekst draagt een watermerk dat onzichtbaar is voor de lezer, omdat het in de woordkeuze verweven is. De techniek textGrain stuurt de keuze tussen gelijkwaardige woorden licht bij, waardoor over de hele tekst een statistisch patroon ontstaat. Er staat geen label, teken of metadata in de tekst. Alleen de detector van OpenAI kan het patroon meten, en die is voorlopig niet openbaar.
Kan een docent het ChatGPT-watermerk controleren?
Een docent kan het ChatGPT-watermerk voorlopig niet controleren. OpenAI geeft toegang tot de detector alleen aan goedgekeurde onderzoekers en expertorganisaties. Bij Claude ligt dat anders: de detectie-API van Anthropic staat ook open voor onderwijsorganisaties. Ook dan geldt een gevonden watermerk als aanwijzing. Veel Nederlandse instellingen accepteren een detectiescore niet als bewijs van fraude.
Verdwijnt het watermerk als je de tekst herschrijft?
Herschrijven verzwakt het ChatGPT-watermerk sterk. In de tests van OpenAI daalde de detectie bij een Engelse tekst van 400 tokens van ongeveer 92 naar 66 procent toen 10 procent van de woorden door synoniemen werd vervangen, en naar 17 procent bij 25 procent vervangen woorden. Vertalen en korte teksten maken detectie volgens OpenAI ook minder betrouwbaar.
Ziet AI-Checker.nl het watermerk van ChatGPT?
De AI Checker heeft geen toegang tot het watermerk van ChatGPT, omdat OpenAI de detector niet openbaar maakt. De AI Checker analyseert taalpatronen in zinsbouw en woordkeuze. Dat werkt bij tekst uit elk model, ook bij tekst van vóór de invoering van het watermerk. De uitkomst is een waarschijnlijkheid, net als bij een watermerkdetector.
